muggen weg uit Sleeuwijk   Park Vlietstraat   Faunaflat Dussen   Verschoorschool   Eikenprocessierups 

Projecten


Muggen weg uit Sleeuwijk

In de zomer van 2016 werd Sleeuwijk geteisterd door een muggenplaag. Om deze plaag aan te pakken heeft Roel Wigman het idee ontwikkeld om de natuurlijke vijand van de mug in te schakelen, bijvoorbeeld huiszwaluw en gewone dwergvleermuis. Deze dieren kunnen worden aangetrokken door de huisvesting te verbeteren.

Vervolgens hebben Roel Wigman en Jan van Haaften het project 'Muggen weg uit Sleeuwijk' opgericht om dit doel te verwezenlijken. Met steun van het Brabants landschap, Nationale Postcodeloterij, Provincie Noord-Brabant, Gemeente Werkendam en Altenatuur zijn onder andere de huiszwaluwtil en een kraamkamer voor vleermuizen gerealiseerd. Daarnaast is er aan de inwoners van Sleeuwijk een nestkast en/of vleermuiskast uitgereikt.



Park Vlietstraat

Het Park aan de Vlietstraat kent een geschiedenis van wateroverlast, zo stond in de zomer van 2014 het gehele park onder water. Voormalig Gemeente Werkendam heeft hier lering uit getrokken en heeft het plan opgepakt het park te egaliseren. Voor het egaliseren van het park ter bevordering van de waterafvoer vanaf de Vlietstraat moest in maart 2018 helaas de houtopstand verwijderd worden. Dit tot afgrijzen van omwonenden en voormalig belangengroep Muggen weg uit Sleeuwijk. Door het verwijderen van de houtopstand veranderde het park in een kale vlakte en verdween kostbaar leefgebied voor vogels en vleermuizen. De actiegroep heeft dit aangekaart bij de Gemeente Werkendam en zijn vervolgens gezamenlijk om de tafel gaan zitten het probleem op te lossen. De actiegroep met afvaardiging van Kim Renders en Roel Wigman heeft vervolgens een inrichtingsplan opgesteld. Dit plan voorziet in een natuurvriendelijke invulling van het gebied. Inmiddels is het plan uitgevoerd door Gemeente Werkendam.

Het park bestaat nu uit plantvakken met inheemse struiken, omgeven door een bloemenweide. De struikvakken bevatten struiken die uitbundig bloeien en goed zijn voor vogels en bijen, zoals meidoorn en lijsterbes. De bloemenweide is ingezaaid met een bloemenmengsel voor bijen en vlinders. Door consequent twee keer per jaar te maaien en het maaisel af te voeren, verschraalt de bodem en krijgen bloemen meer kans en worden zodoende behouden. In de bloemenweide ligt een groot insectenhotel, gemaakt van boomstammen voorzien van gaten. Natuurinclusief Altena heeft samen met gemeente Altena en de Liniewerkers (onderdeel van het Brabants Landschap) een beheerplan opgesteld voor het park aan de Vlietstraat.
Gedurende het groeiseizoen zijn de vrijwilligers van Natuurinclusief Altena minimaal één keer in de week te vinden in het park. Zij voeren hier allerlei onderhoudswerkzaamheden uit, zoals maaien, hooien, zaaien, snoeien enzovoorts.

foto’s: Roel Wigman en Els van Haaften (Natuurinclusief Altena)

In het voorjaar van 2021 heeft Waterschap Rivierenland op aanraden van Natuurinclusief Altena een schitterende natuurvriendelijke oever aangelegd langs de Bijtelskil in het park aan de Vlietstraat. De eenden en meerkoeten maken er gelijk dankbaar gebruik van. Dankzij de aanleg van de natuurvriendelijke oever wordt de Bijtelskil weer een levendige watergang in plaats van een stinkende dode sloot. De nieuwe oever biedt ook mogelijkheden voor heel veel mooie bloemen en planten zoals Dotterbloem en Gele Lis. Kortom een schitterende aanwinst voor het park.

 

Tenslotte hebben De Liniewerkers (Brabants Landschap) in samenwerking met de werkgroepleden van Natuurinclusief Altena een hophof aangelegd in het park. Het lokaal telen van hop is een initiatief van Hop van Altena. Hop van Altena heeft als doel de oude hopcultuur in Altena terug te brengen en hop te verbouwen voor lokale biertjes zoals Altena Bier en Woerkumer bier.
In vroegere tijden was Altena het centrum van de hopcultuur en men kwam zelfs uit België om hier hop te halen. Hop geeft extra smaak aan het bier en is ook een natuurlijk conserveringsmiddel. Door goedkopere hopsoorten uit Noord-Amerika en Oost-Europa is deze cultuur verdwenen uit onze regio.
Naast het steunen van dit mooie initiatief, is hop ook een mooie drachtplant voor bijen en vlinders. Een mooie aanvulling op de planten en struiken die al voor nectar zorgen in het parkje.
Rondom de hoppaal in het hophof zijn in een cirkel een aantal hopplanten geplant. Het is de bedoeling dat deze planten langs de touwen om hoog gaan groeien tot bovenaan de paal. Hop kan in een jaar tijd 4 meter groeien, waarna deze in september wordt geoogst. Vervolgens worden de vruchten, de zogenaamde hopbellen, geplukt en gedroogd. De hop is nu klaar om aan het brouwproces van bier te worden toegevoegd.
Rondom het hophof is een afscheiding van gevlochten wilgentenen gemaakt met daarnaast een aantal gagelplanten. De kastjes van Gagel gaan een rijke geur en smaak geven aan een toekomstig te vormen biertje. Ook dit is een schitterende drachtplant voor vlinders en bijen.

Klik hier voor Nieuwsbrief Vlietpark - april 2021 (10Mb)



Faunatoren Dussen

Het was burgemeester Egbert Lichtenberg die de Dussense Faunatoren op de zonovergoten woensdagmiddag van de tweede september 2020 officieel in gebruik stelde. Daar waren we als Altenatuur buitengewoon trots op en er was veel bekijks. Zo’n zestig personen waren er op gepaste afstand van elkaar getuige van hoe onze burgervader een kleurrijk informatiebord onthulde.

In de winter van 2018 is nabij Kasteel Dussen een waterberging gerealiseerd door Waterschap Rivierenland en Gemeente Werkendam. Een afvaardiging van Altenatuur is een initiatief gestart om het gebied te verrijken met een Faunaflat. Deze flat biedt ruimte aan huiszwaluwen, vleermuizen en insecten. Hiermee hopen de initiatiefnemers deze bedreigde diersoorten een steuntje in de rug te geven en muggenoverlast te voorkomen. Roel Wigman is vanuit Natuurinclusief Altena betrokken bij dit project.


foto: Altenatuur

De totstandkoming van de Faunatoren is eigenlijk van een leien dakje gegaan. Zonder slag of stoot verrees het unieke bouwwerk is slechts drie maanden tijd tegenover het eeuwenoude Kasteel van Dussen. Het informatiebord laat fietsers, wandelaars en kasteelbezoekers met foto’s entekst zien hoe toekomstige populaties de Faunatoren in gebruik kunnen nemen. Het bord werd belangeloos ontworpen door grafisch ontwerper Mirjam van de Lande, fotograaf Sylvia van der Horst - de Blom en tekstschrijver Roel Wigman van NIA. Daarboven op deed de gemeente Altena de bewoners ook nog eens twee robuuste houten bankjes cadeau waar wandelaars tijdens een rustmoment van kwetterende huiszwaluwen, plonzende watervogels of zoemende insecten kunnen genieten.

Alle medewerkers aan het project kregen tot slot als herinnering aan hun bijdrage een origineel presentje cadeau in de vorm van een beschilderde dakpan. Na afloop werd er bij een hapje en een drankje nog gezellig nagepraat. De officiële opening was de finishing touch van het project dat uitgesteld werd door de coronamaatregelen. Het ontwerp van de Faunatoren komt van de hand van vogelaar en architect Victor Helmrich Retel. Het bouwproces kwam tot stand onder de bezielende leiding van aannemer Michel de Hart in samenwerking met

Waterschap Rivierenland en de gemeente Altena.


foto’s: Altenatuur



Aanvullende randvoorwaarden bouwproject Verschoorschool

Voordat Gemeente Altena ontwikkelaars in de gelegenheid kon stellen een bebouwingsvoorstel te doen voor de locatie Verschoorschool te Sleeuwijk, hebben de ontwikkelaars randvoorwaarden meegekregen. Natuurinclusief Altena heeft deze randvoorwaarden aangevuld met punten die van belang zijn op het gebied van natuurinclusief bouwen en een groene en gezonde leefomgeving. Het gaat om de volgende punten:

  • Verbreding groenstrook opdat de bomen, inclusief de kruinen, in openbaar gebied liggen
  • Parkeerplaatsen in halfverharding uitvoeren
  • Plaatsen vogelvide voor huismus onder de dakpannen
  • Neststenen voor huismus en gierzwaluw plaatsen aan de gevel
  • Vleermuiskasten in de gevel plaatsen
  • Bijenhotelsteen in de gevel metselen
  • Bij inrichting groenstroken en hagen zorgen voor diversiteit beplanting

Dit is een van de wegen om Natuurinclusief bouwen te verwezenlijken in de regio.



Bestrijding eikenprocessierups met natuurlijke vijanden

In de zomer van 2019 zorgde de eikenprocessierups in het hele land voor veel overlast. Veel mensen gingen naar de huisarts met klachten van jeuk en benauwdheid. In de media werd dan ook veel bericht over de eikenprocessierups.

Gemeente Altena bestrijdt de Eikenprocessierups (en de volwassen mot) op een natuurlijke manier, met behulp van insecten, vogels en vleermuizen.
De natuurlijke vijanden van de eikenprocessierups zijn gebaat bij een groene leefomgeving met een afwisseling van hoge en lage struiken en veel bloemen. Dit biedt hen voedsel, veiligheid en nestgelegenheid.
Daarom beheert Gemeente Altena de bermen in Sleeuwijk (hier staat 90% van de eikenbomen van Altena) anders (gefaseerd maaien en afvoeren), zodat er meer bloemen tevoorschijn komen. Bepaalde stukken zijn ingezaaid met inheemse bloemenmengsels.


foto: Jan van Duren (Natuurinclusief Altena)

Gezamenlijk met Natuurinclusief Altena zijn er 96 vogelnestkasten en 25 insectenhotels bevestigd aan de eikenbomen die het dorp rijk is. Op 30 oktober 2019 heeft wethouder Roland van Vught de eerste nestkast opgehangen aan het Transvaal in Sleeuwijk.
Gemeente Altena heeft een prachtige reportage gemaakt van deze gebeurtenis en is te vinden op: https://www.youtube.com/watch?v=c46p6GI0YQk
Het ophangen van de nestkasten is een proef om te kijken of het bestrijden van de eikenprocessierups met vogels effectief is. Tijdens de jaarlijkse schoonmaak zal gekeken worden hoeveel nestkasten er daadwerkelijk gebruikt zijn om jongen groot te brengen. Als het aantal bewoonde nestkasten stijgt en de overlast vermindert, is de proef geslaagd. De komende jaren houden wij u op de hoogte van de resultaten in Sleeuwijk.
Verder zijn er bij de inwoners van Rijksstraatweg, Transvaal en Eikenlaan flyers door de bus gedaan om de bewoners op de hoogte te stellen van de voorgenomen acties en informatie aan te dragen hoe men de tuin aantrekkelijk kan maken voor de natuurlijke vijanden van de eikenprocessierups.
Tenslotte zijn er twee informatieborden geplaatst aan de Rijksstraatweg (langs het fietspad richting de tol, ter hoogte van de rotonde) en het Transvaal (tegenover cafetaria ICI).


Onderwerp: Mirjam van de Lande, Tekst: Natuurinclusief Altena

Resultaten 2020:

Na de schoonmaakactie in het najaar van 2020 blijkt dat 66% van deze nestkasten gebruikt zijn in het afgelopen jaar voor het grootbrengen van jongen. Als we alleen uitgaan van de kool- en pimpelmezenkasten is zelfs 83% bezet!

Uit onderzoek van SOVON blijkt dat 80% van de nesten succesvol zijn, dit betekent dat er bij 80% van de bezette nestkasten succesvol jongen zijn grootgebracht. Dit komt neer op 51 nestkasten, waar gemiddeld 8 jongen zijn grootgebracht. Een totaal van ongeveer 400 jongen is echt een geweldige prestatie! Helaas overleeft maar 15% van de jongen het eerste jaar, dit zijn 60 dieren. Het broedsucces, het aantal grootgebrachte jongen en de overlevingskans bij eerstejaars ligt bij pimpelmezen hoger dan bij koolmezen.

De overlast van de eikenprocessierups, in een groot deel van Sleeuwijk, was deze zomer minder dan de twee voorgaande jaren. Er waren minder eikenbomen geïnfecteerd en de nesten waren ook kleiner. Echter aan de Rijksstraatweg, tussen de Tol en het Altenacollege, en het eerste stuk van het Transvaal, was de overlast juist erger. Waarschijnlijk heeft dit te maken met het feit dat er, in het bos bij de Tol, geen nestkasten zijn opgehangen. Uiteraard gaan we hierover met het Brabants Landschap in gesprek. Het feit dat hier ook geen spinselnesten zijn verwijderd, heeft een positief effect op de ontwikkeling van de natuurlijke vijanden, zoals sluipwespen. Die hebben we hard nodig voor een natuurlijke bestrijding.

Het onderzoek loopt echter nog te kort om te concluderen of de afname van de overlast, in een groot deel van Sleeuwijk, komt door het plaatsen van de nestkasten en veranderend beheer. Maar de resultaten stemmen hoopvol.

Aan de Vlietstraat en de Rijksstraatweg ligt het aantal bezette nestkasten het hoogst, respectievelijk 100% en 83%. Wel dient de kanttekening geplaatst te worden dat het aantal niet uitgekomen eieren en dode jongen hier ook het hoogst ligt, waarschijnlijk door verstoring en predatie van de roofdieren. Langs de Deltaweg ligt de bezetting het laagst, 43%. Waarschijnlijk wordt dit veroorzaakt door de openheid van het buitengebied en een kleinere diversiteit aan voedselbronnen dan in de dorpskern. Ook hebben hier in het voorjaar spechten flink huisgehouden, waardoor een flink aantal kasten niet meer bruikbaar was voor koolmezen en pimpelmezen.

foto's: Jan van Haaften (Natuurinclusief Altena)

Verder zaten er in de gebruikte kasten veel nachtvlinders, waaronder poppen en vlinders van de Plakker (https://nl.wikipedia.org/wiki/Plakker_%28vlinder%29). Daarnaast ook veel oorwormen en pissebedden, wat duidt op een vochtig milieu. Dit heeft echter grote consequenties voor de levensduur van de houten nestkasten. Zodra de kasten aan vervanging toe zijn is het de bedoeling dat deze worden vervangen door kasten van houtbeton, dit materiaal is veel duurzamer. Tot die tijd zijn nu in de bodem gaten geboord voor wat meer ventilatie.

Aangezien de spreeuwenkasten en halfopen kasten niet worden gebruikt is het de bedoeling deze volgend jaar na de schoonmaakronde om te bouwen naar kool- en pimpelmezenkasten. Dit gebeurt alleen als de bezetting van spreeuwenkasten en halfopen kasten volgend jaar niet toeneemt. Aangezien kool-en pimpelmezen veel hogere broeddichtheden behouden, draagt dit veel meer bij aan bestrijding van de eikenprocessierups. Maar het is echter belangrijk spreeuwen en holenbroeders zoals winterkoning en roodborst nog even de tijd te geven. Deze vogelsoorten hebben een andere voedselstrategie waardoor zij weer op andere manier eikenprocessierupsen eten dan mezen.

Als Natuurinclusief Altena zijn wij op zoek naar enthousiaste vrijwilligers die ons kunnen helpen bij het onderhouden en het monitoren van de nestkasten in Sleeuwijk. Mocht dit iets voor u zijn stuur dan een mailtje naar natuurinclusiefaltena@gmail.com.


Altenatuur
Heeft u vragen en/of opmerkingen, laat het ons weten.